ในช่วงเปิดเทอมใหม่นี้ คุณครูหลายท่าน ได้รวบรวมผลการจัดการเรียนรู้ เพื่อเสนอขอเลื่อนวิทยฐานะ ซึ่งถือว่าเป็นความก้าวหน้า ในหน้าที่การงาน และเป็นสิทธิอันพึงมีพึงได้ของคุณครู แต่มีหลายท่านได้มาปรึกษาหารือ เกี่ยวกับรูปแบบของการจัดการเรียนรู้ สื่อการเรียนรู้ หรือนวัตกรรมที่จะนำเสนอเป็นผลงานทางวิชาการ ซึ่งผู้เขียนเห็นว่า ในสถานการณ์การสอนจริง คุณครูส่วนใหญ่จะสอนโดยการผสมผสาน วิธีการจัดการเรียนรู้และสื่อการเรียนรู้ที่หลากหลาย ตามธรรมชาติวิชา หรือบริบท (หรือตามบุญตามกรรม ตามมีตามเกิด) สรุปก็คือไม่รู้จะเรียก นวัตกรรมรวมดาวนี้ว่าอย่างไร ... ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่มาของบทความเรื่อง "ชุดการสอน" เนื่องจากเห็นว่า นวัตกรรมรวมดาวนั้นก็คือ ชุดสื่อประสมนั่นเอง เมื่อเรานำสื่อหลากหลายมาจัดลำดับการใช้อย่างเป็นระบบ บรรจุลงถุงหรือสัมภาระใดๆ แล้วหิ้วไปสอน จึงเรียกสื่อนั้นว่า "ชุดการสอน" นั่นเอง
............ชุดการสอน เป็นชุดของสื่อประสม ซึ่งผลิตขึ้นมาอย่างมีระบบ มีความสมบูรณ์เบ็ดเสร็จในตัวเอง โดยมีความสัมพันธ์ และสอดคล้อง กับเนื้อหาวิชา และประสบการณ์ ที่สามารถนำมาใช้ในการเรียนการสอน เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ถือเป็นนวัตกรรม ในการผลิตและการใช้สื่อการสอน ที่มีบทบาทต่อการจัดการเรียนรู้ทุกระดับ ทั้งในปัจจุบันและในอนาคต เพราะเป็นแนวทางใหม่ ที่จะช่วย แก้ปัญหา และเพิ่มประสิทธิภาพ เนื่องจากชุดการสอน เป็นระบบของการวางแผนการสอน ที่สอดคล้องกับจุดมุ่งหมาย ของเนื้อหา วิชานั้นๆ จึงทำให้เกิดประโยชน์และคุณค่าในการเรียนการสอนอย่างมาก เรานิยม จัดชุดการสอนไว้ในกล่อง แฟ้ม หรือซอง แยกเป็นหมวดๆ โดยประกอบด้วย คู่มือการใช้ชุดการสอน สื่อการสอนที่สอดคล้องกับเนื้อหา และประสบการณ์ เช่น ใบความรู้ ใบงาน รูปภาพ แผนภูมิ ไฟล์คอมพิวเตอร์ วีดิทัศน์ แผ่นโปร่งใส แบบทดสอบ รวมทั้งวัสดุอุปกรณ์ ที่เกี่ยวข้องทุกอย่าง ที่ใช้ในการจัดการเรียนการสอน เป็นต้น
บทบาทและความสำคัญของชุดการสอน............ชุดการสอนเป็นวัตกรรมในการผลิตและการใช้สื่อการสอน ที่เริ่มมีบทบาทต่อการเรียนการสอนทุกระดับในปัจจุบันและในอนาคต เพราะชุดการสอน จะเป็นแนวทางใหม่ ที่จะช่วยแก้ปัญหาและเพิ่มประสิทธิภาพ ทั้งนี้เพราะชุดการสอน เป็นระบบของการวางแผนการสอน ที่สอดคล้องกับจุดมุ่งหมาย ของเนื้อหาวิชานั้นๆ จึงทำให้เกิดประโยชน์และคุณค่าในการเรียนการสอนอย่างมาก ดังนั้นในปัจจุบัน ชุดการสอนจึงมีบทบาทที่สำคัญ ต่อการเรียนการสอน และการจัดการศึกษา พอสรุปได้ดังนี้............1. บทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการจัดการเรียนการสอน การใช้ชุดการสอน จะทำให้ลักษณะการเรียนการสอนในชั้นเรียน เปลี่ยนแปลงไป จากการเรียนการสอน ที่ยึดครูเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ มาสู่การให้ผู้เรียนได้ทำกิจกรรมเรียนรู้ด้วยตนเอง และทำกิจกรรมกลุ่มร่วมกัน โดยเนื้อหาและประสบการณ์ต่างๆ ที่สื่อการเรียนการสอน ที่มีความสมบูรณ์ที่ผู้เรียนรู้ ได้ด้วยตนเอง ครูจะมีบทบาทเป็นเพียงผู้ประสานงานให้การทำกิจกรรมเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพเท่านั้น สภาพของห้องเรียนจะเป็นไป อย่างมีชีวิตชีวา ผู้เรียนมีความเคลื่อนไหว สนใจในการเรียนและทำกิจกรรม เพื่อให้เกิดการเรียนรู้และประสบการณ์อย่างเต็มที่............2. บทบาทต่อการเพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนให้สูงขึ้นชุดการสอน เป็นระบบการนำสื่อประสม ที่สอดคล้องและสัมพันธ์กับจุดมุ่งหมาย เนื้อหาวิชา และประสบการณ์ ของหน่วยใดหน่วยหนึ่ง โดยเฉพาะ มีสื่อการสอนที่อยู่ในรูปวัสดุ อุปกรณ์ หรือวิธีการต่างๆ ที่จะช่วยสนับสนุนและส่งเสริม การเกิดการเรียนรู้ เนื้อหาวิชาได้อย่างต่อเนื่อง ดังนั้นจึงทำให้ผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนของนักเรียนเพิ่มสูงขึ้น หลังจากที่ได้เรียนรู้จากชุดการสอนแล้ว............3. บทบาทในการแก้ปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้น อันเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของปริมาณประชากร ที่ต้องการศึกษาเพิ่มขึ้น และวิทยาการ ก้าวหน้าไปอย่างรวดเร็ว โดยชุดการสอนสามารถจัดให้เกิดการเรียนรู้ได้พร้อมกันเป็นจำนวนมากๆ ได้ ชุดการเรียนรายบุคคล ทั้งระบบทางไกลและใกล้เป็นต้น และนอกจากนี้ชุดการสอน ยังสามารถปรับเปลี่ยน และแก้ไขให้เกิดความรู้และวิทยาการที่ใหม่ๆ ได้............4. บทบาทสำคัญที่ส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ไปสู่ปรัชญาการศึกษาในแนวพัฒนาการได้อย่างเต็มที่ โดยที่ชุดการสอน เป็นวิธีการจัดการเรียนการสอน ที่เน้นที่ตัวเรียนเป็นสำคัญ ยึดหลักให้ผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการเรียนรู้ ครูเป็นเพียงผู้ให้คำแนะนำและประสานกิจกรรมให้เกิดการเรียนจากการได้ทำกิจกรรมร่วมกัน ซึ่งจะทำให้ผู้เรียนรู้จากการกระทำ (Learning by doing) อันจะทำให้ผู้เรียนเกิดประสบการณ์ตรงและถาวรยิ่งขึ้นได้
แนวคิดพื้นฐานและหลักการในการผลิตชุดการสอน............1. ทฤษฎีความแตกต่างระหว่างบุคคล นักการศึกษาได้นำหลักจิตวิทยามาประยุกต์ใช้ในการเรียนการสอน โดยคำนึงถึงความต้องการ ความถนัด และความสนใจของผู้เรียนเป็นสำคัญ มนุษย์แต่ละคนมีความแตกต่างกันในด้านความสามารถ สติปัญญา ความต้องการ ความสนใจ ร่างกาย อารมณ์ สังคม และความแตกต่างปลีกย่อยอื่นๆ ดังนั้น ในการนำเอาหลักความแตกต่างเหล่านี้มาใช้ในกระบวนการเรียนรู้ ต้องคำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล วิธีการเหมาะสม ที่สุดคือ การจัดการสอนรายบุคคลหรือการศึกษาตามเอกัตภาพและการศึกษาด้วยตนเอง ซึ่งล้วนแต่เป็นวิธีการสอนที่เปิดโอกาส ให้ผู้มีอิสระในการเรียน ตามสติปัญญา ความสามารถ และความสนใจ โดยมีครูคอยแนะนำช่วยเหลือตามความเหมาะสม ปัจจุบันได้มีการทดลอง และวิจัยค้นคว้าเกี่ยวกับการสอนรายบุคคล อย่างกว้างขวางในทุกระดับการศึกษา จนเป็นที่ยอมรับว่าการสอนวิธีนี้กำลังจะก้าวหน้าไกลออกไป โดยมีเทคโนโลยีทางการศึกษาใหม่ๆ เป็นเครื่องมือ ช่วยให้การสอนรายบุคคล ดำเนินไปตามจุดมุ่งหมายปลายทาง แนวคิดน ี้เป็นแนวทางให้เกิดความคิดที่จะผลิตหรือวางแผนการสอน และผลิตสื่อประสม ที่จะช่วยแก้ปัญหา หรือสนองความแตกต่างระหว่างบุคคล ที่ผู้เรียนสามารถก้าวหน้าไปตามความพร้อมความถนัด และความสามารถแต่ละคนได้อย่างเต็มที่ ในลักษณะเป็นชุดการสอนรายบุคคล หรือให้ผู้เรียนรู้จากการทำกิจกรรมกลุ่มในลักษณะต่างๆ เพื่อให้ผู้เรียนได้ช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและกัน ให้เกิดประสบการณ์ การเรียนรู้ให้มากที่สุด ............2. การจัดการเรียนรู้ที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง เป็น ความพยายามที่จะเปลี่ยนการเรียนการสอนไปจากเดิมที่เคยยึด “ครู” เป็นแหล่ง ความรู้หลัก มาเป็นการจัด ประสบการณ์ ให้ผู้เรียนเรียนรู้จากแหล่งความรู้ จากสื่อการสอนแบบต่างๆ ซึ่งประกอบด้วยวัสดุ อุปกรณ์ และวิธีการ การนำสื่อการสอน มาใช้จะต้องจัดให้ตรงเนื้อหา และประสบการณ์ ตามหน่วยการสอนของวิชาต่างๆ โดยนิยมจัดในรูปของชุดการสอน การเรียนรู้ด้วยวิธีนี้ ครูจะถ่ายทอดความรู้ให้แก่นักเรียน เพียงหนึ่งในสาม ของเนื้อหาทั้งหมด ส่วนอีกสองในสาม ผู้เรียนจะศึกษาด้วยตนเอง จากที่ผู้สอนเตรียมไว้ให้ในรูปของชุดการสอน และที่ผู้สอนชี้แหล่งและชี้ทางให้ เป็นการเปลี่ยน ศูนย์กลางการเรียนรู้ จากครูมาเป็นผู้เรียน โดยตรง เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมได้อย่างเต็มที่และมั่นคงถาวร โดยการให้ผู้เรียน ได้ศึกษาเรียนรู้จากสื่อ หรือแหล่งความรู้ ที่ครูถ่ายทอด หรือจัดเตรียมเอาไว้ ให้ด้วยตนเองในรูปของสื่อประสมหลายๆ รูปแบบ............3. หลักบูรณาการสื่อเป็นชุดสื่อประสม เนื่องจากการใช้โสตทัศนูปกรณ์ได้เปลี่ยนและขยายตัวออกไป เป็นสื่อการสอน ซึ่งคลุมถึง การใช้สิ่งสิ้นเปลือง ( วัสดุ ) เครื่องมือต่างๆ และกระบวนการแนวคิดในเรื่องการใช้สื่อการสอนต่างๆ ได้เปลี่ยนและขยายตัวออกไป แต่เดิมนั้น การผลิตและการใช้สื่อการสอน มักออกมาในรูป ต่างคนต่างผลิต ต่างคนต่างใช้เป็นสื่อเดี่ยวๆ มิได้มีการจัดระบบการใช้สื่อ หลายอย่าง มาผสมผสานกัน ให้เหมาะสม และใช้เป็นแหล่งความรู้สำหรับผู้เรียน แทนการใช้ครู เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ ให้แก่ผู้เรียนตลอดเวลา แนวโน้มใหม่ จึงเป็นการผลิตสื่อการสอนแบบประสมให้เป็นชุดการสอน อันจะมีผลต่อการใช้สื่อ “ เพื่อช่วยครูสอน “ คือครู เป็นผู้หยิบอุปกรณ์ ต่างๆ มาใช้เป็นการใช้สื่อการสอน เพื่อช่วยผู้เรียนเรียน ให้ผู้เรียนหยิบและใช้สื่อการสอนต่างๆ ด้วยตัวของผู้เรียนเอง โดยอยู่ในรูปของ ชุดการสอน เป็นแนวคิดที่จะเปลี่ยนรูปแบบการผลิต และนำสื่อมาใช้ในการถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ในรูปแบบใหม่จากสื่อเดี่ยวๆ เป็นสื่อประสม ที่จะช่วยให้ผู้เรียนเอง............4. แนวคิดเกี่ยวกับการสื่อสารแบบสองทาง เป็นแนวคิดเกี่ยวกับการปฏิกิริยาสัมพันธ์ ระหว่างครูกับผู้เรียนผู้เรียน ในห้องเรียนมีลักษณะเป็นทางเดียวคือ ครูเป็นผู้นำและผู้เรียนเป็นผู้ตาม ครูมิได้เปิดโอกาสให้ผู้เรียนแสดงความคิดเห็นอย่างเสรี ผู้เรียนจะมีโอกาสพูดก็ต่อเมื่อครูให้พูด การตัดสินใจของผู้เรียนส่วนใหญ่ มักจะตามครู ผู้เรียนเป็นฝ่ายเอาใจครู มากกว่าครูเอาใจผู้เรียน ในส่วนที่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนในห้องเรียนนั้น แทบจะไม่มีเลย เพราะครูส่วนใหญ่ ไม่ชอบผู้เรียนคุยกัน ผู้เรียนจึงไม่มีโอกาสฝึกฝนทำงานร่วมกันเป็นหมู่คณะ และเชื่อฟังและเคารพความคิดเห็นของผู้อื่น เมื่อเติบใหญ่ จึงขาดทักษะในการทำงานร่วมกัน นอกจากนี้ ปฎิกิริยาสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนกับสภาพแวดล้อมก็มักอยู่กับเพียงชอกล์ค กระดานชอล์ค และแบบเรียนในห้องสี่เหลี่ยมแคบๆ หรือบริเวณ อันไม่ค่อยสวยงามนัก ครูไม่เคยพานักเรียนออกไปสูสภาพภายนอกห้องเรียน การเรียนการสอนจึงจัดอยู่เพียงในห้องเรียน เป็นส่วนใหญ่ แนวโน้มในปัจจุบัน และอนาคต ของกระบวนการเรียนรู้ จึงต้องนำกระบวนการกลุ่มสัมพันธ์ มาใช้ในการเปิดโอกาสให้ผู้เรียน ได้ประกอบกิจกรรมร่วมกันทฤษฎี และกระบวนการร่วมกล่ม จึงเป็นแนวคิด ทางพฤติกรรมศาสตร์ ซึ่งนำมาสู่การจัดระบบการผลิตสื่อการสอนออกมาในรูปของชุดการสอน เป็นการพยายาม ที่จะปรับพฤติกรรมการเรียนการสอน ระหว่างครู และนักเรียน ให้มีลักษณะมีปฎิสัมพันธ์ที่ดี จะส่งเสริมให้บรรยากาศการเรียนรู้ เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ส่งเสริมให้นักเรียนมีความกล้าแสดงออก กล้าตัดสินใจ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์และที่สำคัญให้นักเรียนได้ทำงานร่วมกัน อันจะเป็นผลต่อความเจริญงอกงาม ทางด้านอารมณ์และสังคมของนักเรียนได้เป็นอย่างดี............5. หลักจิตวิทยาการเรียนรู้ ใช้ประโยชน์ในการจัดสภาพแวดล้อมการเรียนร ู้โดยจัดสภาพการออกมา เป็นการสอนแบบโปรแกรม ซึ่งหมายถึง ระบบการเรียนการสอนที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้เข้าร่วมกิจกรรมการเรียนการสอนด้วยตนเอง มีทางทราบว่าการตัดสินใจหรือการทำงานของตนถูกหรือผิดอย่างไร มีการเสริมแรงบวก ที่นำมาให้ผู้เรียนภาคภูมิใจที่ได้ทำถูกหรือคิดถูกอันจะทำให้กระทำพฤติกรรมนั้นซ้ำอีกในอนาคต และได้ค่อยเรียนรู้ไปที่ละขั้น ตามความสามารถ และความสนใจ เป็นการนำหลักจิตวิทยา มาใช้ในการวางแผนการสอน ในหน่วยเนื้อหาวิชา เพื่อให้ผู้เรียนมีความสนใจ ได้แรงเสริมที่จะเรียนรู้ ให้เกิดความก้าวหน้า ต่อไปโดยยึดหลักการเรียนรู้ด้วยตนเอง และให้เห็นถึงความมีหน้าที่เกิดขึ้น ซึ่งค่อยๆเป็นไปที่ละน้อยตามลำดับขั้น ในลักษณะเป็นการเรียน แบบโปรแกรมที่จัดไว ้หรือเป็นชุดการสอน เป็นต้น
คุณค่าและประโยชน์ของชุดการสอน............ชุดการสอนแบ่งตามลักษณะการผลิตการใช้แล้วได้ 3 ประเภทด้วยกัน แต่ละประเภท จะมีลักษณะและกระบวนการที่แตกต่างกันออกไปอย่างไรก็ตาม ชุดการสอนไม่ว่าจะเป็นประเภทใดก็ตามก็จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียนการสอนได้ในด้านต่างๆ ดังนี้............1. ช่วยเร้าและกระตุ้นความสนใจของผู้เรียน เนื่องจากชุดการสอนเป็นชุดสื่อประสมที่มีกิจกรรม และสื่อที่จะเปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการเรียนอย่างเต็มที่ จึงทำให้ผู้เรียนสนใจในเนื้อหาบทเรียนมากขึ้น............2. สนับสนุนและสนองตอบความแตกต่างระหว่างบุคคล ชุดการสอนส่วนใหญ่มักจะจัดกิจกรรมการเรียนและสื่อประกอบ ที่จะเปิดโอกาสให้ผู้เรียน เป็นผู้กระทำกิจกรรมการเรียนด้วยตนเองและเรียนรู้ด้วยตนเองตามความสนใจ ความสามารถ หรือความต้องการของตนเองได้............3. ให้ประสบการณ์แก่ผู้เรียนในแนวทางเดียวกัน เพราะชุดการสอนเป็นสื่อประสมที่ผลิตขึ้นมาอย่างมีระบบ และเป็นไปตามวัตถุประสงค์เฉพาะของหน่วยเนื้อหานั้นๆ ผู้สอนที่แตกต่างกันก็สามารถให้ประสบการณ์ได้เหมือนกัน............4. ช่วยให้การเรียนรู้ของผู้เรียนเป็นอิสระจากอารมณ์และบุคลิกภาพของผู้สอนสภาพการเรียนรู้จากชุดการสอนผู้เรียนจะทำกิจกรรมจากสื่อต่างๆ ด้วยตนเอง ครูผู้สอนจะทำหน้าที่เพียงเป็นผู้ช่วยดูแลควบคุมให้ดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้ได้เต็มที่เท่านั้น บุคลิกภาพของครูหรืออารมณ์ของครู จึงไม่มีผลต่อการเรียนของผู้เรียนแต่อย่างใด............5. ช่วยลดภาระและสร้างความมั่นใจให้แก่ครูผู้สอน เพราะชุดการสอนแต่ละชุดผลิตขึ้นมาเป็นหมวดหมู่ มีอุปกรณ์ กิจกรรม ตลอดจนมีข้อแนะนำชี้แจงเกี่ยวกับใช้ไว้อย่างละเอียดชัดเจนสามารถนำไปใช้ได้ทันที่............6. ช่วยลดปัญหาการขาดแคลนครูหรือผู้มีประสบการณ์เฉพาะทางได้ เพราะชุดการสอน โดยเฉพาะชุดการสอนแบบกิจกรรมกลุ่ม และชุดการสอน รายบุคคล ผู้เรียนสามารถเรียนด้วยตนเอง และกลุ่มได้ โดยที่ไม่ต้องให้ครูหรือผู้เชี่ยวชาญสอนโดยตรงก็ได้............7. เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ฝึกฝนตนเองในด้านความกล้าแสดงออกความ คิดเห็นการตัดสินใจ การแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง และความรับผิดชอบ ต่อตนเองและสังคม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น